BBC Prison Study

Kern

Stephen Reicher en Alexander Haslam voerden in 2002, uitgezonden door de BBC, een methodologisch strengere en ethisch verantwoorde herhaling uit van het “Stanford Prison Experiment” om te toetsen of gewone mensen inderdaad automatisch in tirannieke bewakers veranderen zodra ze een machtsrol krijgen.

Opzet en bevindingen

Net als bij Zimbardo werden deelnemers willekeurig ingedeeld als bewaker of gevangene in een nagebouwde gevangenis, nu onder onafhankelijk wetenschappelijk toezicht en met tussentijdse stopmomenten. In tegenstelling tot het origineel identificeerden de bewakers zich hier juist NIET vanzelfsprekend met hun rol als groep – ze bleven onderling verdeeld en aarzelend om hun macht te gebruiken, terwijl de gevangenen zich wél sterk als groep gingen organiseren. Pas toen die aanvankelijke, falende bewakersorde instortte, ontstond er ruimte voor een nieuw, veel hardhandiger regime – ingevoerd met actieve instemming van een deel van de deelnemers zelf.

Betekenis en kritiek

Reicher en Haslam concludeerden dat tirannie niet automatisch voortvloeit uit een machtsrol op zich, maar ontstaat wanneer mensen zich sterk identificeren met een groep die zichzelf het recht toekent hard tegen een andere groep op te treden (sociale-identiteitstheorie) – geen automatisme, maar een proces dat actief kan mislukken of juist escaleren. Dit plaatst grote vraagtekens bij de klassieke, deterministische lezing van Zimbardo's Stanford Prison Experiment. Kritiekpunt: net als het origineel bleef ook deze studie relatief kleinschalig en kortlopend, en de tv-uitzending zelf beïnvloedde mogelijk het gedrag van deelnemers.