Milgram-experiment

Kern

Stanley Milgram, Amerikaans sociaal psycholoog aan Yale University, voerde in 1961-1963 een reeks experimenten uit naar gehoorzaamheid aan autoriteit. Proefpersonen moesten als “leraar” een onzichtbare “leerling” (in werkelijkheid een acteur) steeds zwaardere elektrische schokken toedienen wanneer deze een fout maakte, op aanwijzing van een gezaghebbende proefleider in een witte jas.

Opzet en bevindingen

Deelnemers dachten mee te werken aan een experiment over leren en straf. De schokgenerator liep op tot 450 volt, met labels van “Lichte schok” tot “Gevaar: zware schok” en tot slot alleen nog “XXX”. Ondanks protesten – en soms doodse stilte – van de “leerling” achter de muur, ging 65% van de deelnemers door tot de hoogste spanning, simpelweg omdat de proefleider bleef zeggen dat ze door moesten gaan. Vrijwel iedereen vertoonde zichtbare stress (zweten, trillen, nerveus lachen), maar bleef toch gehoorzamen.

Betekenis en kritiek

Milgrams experiment liet zien dat gewone mensen, onder druk van een legitiem ogende autoriteit, bereid zijn instructies op te volgen die tegen hun eigen morele overtuiging ingaan – zijn directe aanleiding was de vraag hoe het uitvoerders van de Holocaust lukte “gewoon hun werk te doen”. Het onderzoek wordt sindsdien veel aangehaald bij vraagstukken over macht en hiërarchie in organisaties en teams: hoe ver volgen mensen een instructie op, ook als die tegen hun eigen oordeel ingaat? Het riep ook stevige ethische kritiek op (misleiding, psychische belasting van deelnemers) en droeg bij aan strengere regels voor proefpersonenonderzoek.