priming

Kern

Priming is het verschijnsel dat een eerdere prikkel de verwerking van een latere prikkel beïnvloedt, zonder dat je dat merkt. Hoor je net het woord “dokter”, dan herken je “verpleegster” een fractie sneller. Over dat basisverschijnsel bestaat geen twijfel. Over de vraag of je er ook gedrag mee stuurt, des te meer.

Wat is het & wanneer gebruik je het

Het is nuttig twee soorten uit elkaar te houden. Semantische priming gaat over herkenning en geheugen en is honderden keren betrouwbaar aangetoond. Sociale of gedragspriming is de sterkere claim: dat een subtiele prikkel je daadwerkelijk anders laat handelen.

Het beroemdste voorbeeld van die tweede soort is een experiment van Bargh uit 1996, waarin proefpersonen die woorden over ouderdom hadden gezien daarna langzamer de gang uit liepen. Dat onderzoek is in leerboeken beland en wordt in trainingen nog volop naverteld.

Hoe sterk is het bewijs?

Voor gedragspriming: zwak. Doyen en collega's probeerden het loopexperiment in 2012 te herhalen met lasermeting in plaats van een stopwatch, en vonden geen effect. Sterker nog: zij lieten de proefleiders verschillende dingen verwachten, en alleen bij proefleiders die traag lopen verwachtten, liepen deelnemers trager. Het gemeten effect zat in de meter, niet in de deelnemer. Deze studie werd een van de bekendste voorbeelden van de replicatiecrisis in de sociale psychologie.

Wat je er in een groep mee kunt

Reken er niet op dat je met een terloopse opmerking of een poster het gedrag van een team stuurt. Wat wel werkt is niet subtiel: expliciet benoemen waar de aandacht heen moet, de vraag anders formuleren, of de volgorde van agendapunten veranderen. Dat zijn geen onbewuste prikkels maar gewone interventies – en juist daarom te controleren.