Kern
De self-serving bias is de neiging om een goede uitkomst aan jezelf toe te schrijven en een slechte aan de omstandigheden of aan anderen. De vertekening werkt onbewust en is bij vrijwel iedereen aantoonbaar. In een groep is ze lastig, omdat de optelsom van wat ieder meent te hebben bijgedragen al snel groter uitvalt dan wat de groep samen heeft gepresteerd.
Wat is het & wanneer gebruik je het
Miller en Ross zetten het verschijnsel in 1975 voor het eerst kritisch op een rij, met een genuanceerder oordeel dan vaak wordt naverteld: succes aan jezelf toeschrijven vonden zij goed onderbouwd, falen afschuiven veel minder. Pas de meta-analyse van Mezulis en collega's uit 2004, over 266 onderzoeken, liet zien hoe wijdverbreid de vertekening als geheel is.
In een team komt ze boven zodra er iets te verdelen valt: bij evaluaties, functioneringsgesprekken, de afsluiting van een project, het bespreken van een klacht. Hoe minder zichtbaar ieders aandeel afzonderlijk is, hoe sterker ze speelt.
Hoe het werkt & praktische toepassing
Het mechanisme is grotendeels geheugenwerk, geen ijdelheid. Je eigen inspanning heb je van binnenuit meegemaakt en haal je sneller en gedetailleerder op dan die van een ander. Ross en Sicoly lieten dat in 1979 zien bij onder meer echtparen en basketbalteams: vraag je alle leden apart welk aandeel zij in het resultaat hadden, dan komt de optelsom ruim boven de honderd procent uit. Niemand liegt – iedereen herinnert zich vooral zichzelf.
- Laat bij een evaluatie ieder eerst opschrijven wat anderen hebben bijgedragen, vóór het gesprek over de eigen rol begint.
- Bespreek een tegenvaller aan de hand van vastgelegde besluiten en data. Het geheugen is hier juist de vertekening.
- Reken erop dat het ook voor jou geldt. Wie meent er als enige vrij van te zijn, laat haar juist zien.
Hoe sterk is het bewijs?
Stevig: honderden studies en een omvangrijke meta-analyse, anders dan bij een aantal bekendere effecten uit de sociale psychologie. Wat varieert is de sterkte – die verschilt per leeftijd en is in collectivistische culturen kleiner dan in westerse.
Bronnen en literatuur
- Miller, D.T. & Ross, M. (1975). Self-serving biases in the attribution of causality: Fact or fiction? Psychological Bulletin, 82(2), 213–225.
- Mezulis, A.H., Abramson, L.Y., Hyde, J.S. & Hankin, B.L. (2004). Is there a universal positivity bias in attributions? Psychological Bulletin, 130(5), 711–747.
- Ross, M. & Sicoly, F. (1979). Egocentric biases in availability and attribution. Journal of Personality and Social Psychology, 37(3), 322–336.