Autokinetisch-effect-experiment

Kern

Muzafer Sherif onderzocht in 1935 hoe groepsnormen ontstaan wanneer mensen met een onduidelijke, dubbelzinnige waarneming worden geconfronteerd, gebruikmakend van het autokinetisch effect: een stilstaand lichtpuntje in een volledig donkere ruimte lijkt door een optische illusie te bewegen.

Opzet en bevindingen

Proefpersonen die alleen in de donkere kamer zaten, ontwikkelden elk hun eigen, persoonlijke inschatting van hoeveel het lichtpuntje "bewoog" (variërend van enkele centimeters tot enkele meters), en hielden zich daar bij herhaling redelijk aan. Zodra mensen in groepjes van twee of drie hardop hun inschatting deelden, convergeerden de individuele schattingen binnen enkele rondes naar één gedeelde groepsnorm – en die norm bleef zelfs standhouden wanneer mensen later weer alleen werden getest.

Betekenis en kritiek

Sherif toonde aan dat mensen, geconfronteerd met een onduidelijke situatie zonder objectieve maatstaf, een gedeeld referentiekader opbouwen dat als groepsnorm gaat gelden en ook zonder de groep blijft doorwerken – een vroeg bewijs voor informatieve sociale invloed (mensen gebruiken anderen als informatiebron bij onzekerheid), dat later scherper werd afgezet tegen normatieve invloed in het conformiteitsexperiment van Asch. Kritiekpunt: omdat het autokinetisch effect een illusie zonder juist antwoord is, is minder duidelijk of dezelfde normvorming ook optreedt bij situaties met wél een objectief goed antwoord. Zie ook zijn latere, minstens zo invloedrijke Robbers Cave-experiment naar intergroepsconflict.