shifting baseline

Kern

Een shifting baseline is een norm die ongemerkt opschuift, doordat iedereen de huidige situatie als vertrekpunt neemt. Wat vijf jaar geleden onacceptabel was, is nu gewoon – niet omdat iemand daartoe besloot, maar omdat niemand het verschil nog ziet.

Wat is het & wanneer gebruik je het

De term komt uit de visserijbiologie. Daniel Pauly beschreef in 1995 dat elke generatie onderzoekers de visstand aan het begin van haar eigen loopbaan als natuurlijke uitgangssituatie nam. Zo raakte de werkelijke achteruitgang uit beeld: niet door gebrek aan gegevens, maar doordat de meetlat meebewoog.

In groepen gebeurt precies hetzelfde met normen. Het team dat begon met “we zijn er om negen uur” komt drie jaar later om kwart over, en niemand kan aanwijzen wanneer dat is veranderd. Dit speelt bij werktijden, veiligheidsregels, vergaderdiscipline en omgangsvormen.

Hoe het werkt & praktische toepassing

De verwante en scherpste beschrijving komt van socioloog Diane Vaughan, die na de Challenger-ramp liet zien hoe bij NASA een onveilige praktijk stap voor stap normaal werd omdat het telkens goéd was afgelopen. Zij noemde dat de normalisatie van afwijkend gedrag. Elke afzonderlijke stap was klein en verdedigbaar; de optelsom was dodelijk.

• Leg de norm vast toen hij er nog was, en haal dat papier er af en toe bij. Een geheugen buiten de groep is het enige tegengif.
• Laat nieuwkomers in hun eerste weken benoemen wat hun opvalt. Zij zien de baseline nog wel – na drie maanden niet meer.
• Meet af en toe iets wat je normaal niet meet. Een getal verschuift niet mee met de gewenning.