Stanford Prison Experiment

Kern

Philip Zimbardo, hoogleraar psychologie aan Stanford University, richtte in 1971 in de kelder van het psychologiegebouw een nagebouwde gevangenis in. Vierentwintig psychisch gezonde, zorgvuldig geselecteerde mannelijke studenten kregen willekeurig de rol van bewaker of gevangene toegewezen, voor een gepland tweeweeks onderzoek naar de invloed van situatie en rol op gedrag.

Opzet en bevindingen

Bewakers droegen uniformen en een zonnebril, gevangenen droegen kiel-achtige jurken en werden alleen bij nummer aangesproken. Binnen enkele dagen gingen sommige bewakers gevangenen vernederen en willekeurige straffen opleggen, terwijl verschillende gevangenen tekenen van extreme stress en onderwerping vertoonden. Zimbardo, die zelf als “gevangenisdirecteur” optrad, greep pas na zes dagen in en brak het experiment voortijdig af.

Betekenis en kritiek

De Stanford Prison Experiment wordt vaak aangehaald om te laten zien hoe sterk een toegewezen rol en de situatie waarin mensen zich bevinden gedrag kunnen sturen, los van iemands persoonlijkheid – relevant voor wie nadenkt over macht, rolverdeling en cultuur binnen teams en organisaties. Het onderzoek kreeg later ook forse methodologische kritiek: Zimbardo zou bewakers actief hebben aangemoedigd hardhandiger op te treden, en niet elke bewaker gedroeg zich hardvochtig, wat de gedachte dat “iedereen dit zou worden” relativeert.