Kern
Meredith R. Belbin, de grondlegger van de theorie over teamrollen, concludeerde na onderzoek dat mensen in een groep bepaalde rollen op zich nemen, en dat het patroon waarin die rollen verdeeld zijn een cruciale invloed heeft op de resultaten van het team. Belbin-teamrolmanagement is gebaseerd op drie uitgangspunten: (1) leden dragen bij vanuit hun professionele rol (vakkennis), hun organisatorische rol (positie en verantwoordelijkheden), én hun persoonlijke teamrol – de kenmerkende manier waarop iemand zich gedraagt, bijdraagt en met anderen omgaat; (2) elk team heeft behoefte aan een goed evenwicht tussen deze teamrollen – te veel van dezelfde rol leidt tot concurrentie, ontbrekende rollen tot blinde vlekken; (3) ieder mens heeft twee of drie teamrollen die van nature goed bij hem of haar passen, en een of twee tegennatuurlijke rollen. Belbin adviseert bewust te worden van je natuurlijke rollen, deze te ontwikkelen en productief te maken in de samenwerking met anderen.
De negen rollen
Belbin onderscheidt negen teamrollen, elk met een kenmerkend temperament, een manier van informatieverwerking en een strategie om problemen op te lossen. Geen van de rollen is een “negatieve” rol – elke rol is waardevol voor een goed teamresultaat:
| Voorzitter | Stuurt het proces aan, zorgt dat anderen werken aan het gemeenschappelijke doel. Heeft een goede neus voor kwaliteiten van anderen en zet mensen daarop in. Houdt overzicht op het plan om doelstellingen te bereiken. Volwassen, veel zelfvertrouwen. |
| Vormer | Gedreven, met veel energie en een sterke drang tot presteren – uitdagend en dynamisch. Geeft richting, genereert actie en scherpt doelen aan. |
| Plant | Bron van inspiratie, genereert nieuwe ideeën en aanpakken. Zoekt naar openingen voor problemen. |
| Monitor | Analyseert problemen en evalueert ideeën en suggesties kritisch. Stimuleert weloverwogen besluiten. |
| Bedrijfsman | Voert systematisch en efficiënt uit. Organiseert – zet plannen en ideeën om in werkbare procedures. |
| Groepswerker | Zoekt naar evenwicht en harmonie en biedt ondersteuning. Verbetert de onderlinge communicatie en bevordert de teamgeest. |
| Brononderzoeker | Op zoek naar ideeën, ontwikkelingen en informatie buiten de groep. Een nieuwsgierige verkenner die nieuwe contacten buiten de groep opzoekt. |
| Zorgdrager | Gespitst op ordening, accuratesse en concentratie. Zorgt dat alles voorbereid is en volgens plan verloopt, en jut het team op waar nodig. |
| Specialist | Houdt zich bezig met de inhoudelijke kant van de zaak. Voorziet de groep van kennis waar een tekort aan is. |
Praktische toepassing
Op 360test.nl kunt u de Belbin-teamrollen van uzelf of uw team met 360°-feedback in kaart brengen – voor kleine teams gratis, voor grotere teams betaald, met heldere rapportages.
Valkuilen
Rollen gebruiken als vast label ("hij is nu eenmaal alleen maar een Vormer") in plaats van als hulpmiddel. Voorbijgaan aan het feit dat mensen zich kunnen ontwikkelen en flexibel kunnen schakelen tussen rollen.
Tips voor de begeleider
Benadruk de flexibiliteit waarmee mensen rollen kunnen oppakken. Help het team de waarde te zien van elke rol – ook de rollen die minder zichtbaar of gewaardeerd zijn.
Bronnen en literatuur
Belbin, R.M. (1981). Teamrollen op het Werk / Management Teams: Why They Succeed or Fail.