Wat is het & wanneer gebruik je het
De vijf-keer-waarom-techniek (5 Whys), ontstaan binnen het Toyota Production System, is een simpele manier om van een oppervlakkig symptoom naar de onderliggende grondoorzaak van een probleem te komen: vraag simpelweg vijf keer achter elkaar "waarom gebeurde dat?", waarbij elk antwoord de basis vormt voor de volgende waarom-vraag. Bruikbaar bij storingen, fouten of terugkerende problemen waarbij een team geneigd is bij het eerste, meest voor de hand liggende antwoord te stoppen.
Hoe voer je het uit
Formuleer het probleem concreet en feitelijk. Vraag "waarom gebeurde dit?" en noteer het antwoord. Vraag vervolgens "waarom is dát zo?" over dat antwoord, en herhaal dit tot ongeveer vijf keer (het aantal is een vuistregel, geen harde regel – soms is de grondoorzaak eerder of later bereikt). Stop zodra de laag bereikt is waar het team daadwerkelijk iets aan kan veranderen.
Tips voor de begeleider
Waak voor antwoorden die naar een persoon in plaats van naar een proces wijzen ("omdat Jan een fout maakte") – vraag dan door naar wat het ván Jan een logische fout maakte (onduidelijke instructie, tijdsdruk, ontbrekende check). Bij complexere problemen met meerdere factoren kan één lineaire keten van vijf waaroms te simpel zijn – combineer de techniek dan met een Ishikawa-diagram om meerdere oorzaaktakken tegelijk te verkennen.
Bronnen en literatuur
Ohno, T. (1988). Toyota Production System: Beyond Large-Scale Production.