Waarneming

Kern

Waarnemen is geen registreren maar interpreteren. Wat je ziet in een groep is al bewerkt voordat het je bewustzijn bereikt: je hersenen vullen aan, laten weg en leggen verbanden op grond van wat je verwacht. Dat is geen gebrek maar een noodzaak – ongefilterd is de wereld niet te verwerken.

Wat is het & wanneer gebruik je het

Het scherpste bewijs daarvoor komt uit een onderzoek van Hastorf en Cantril uit 1954, met de veelzeggende titel They saw a game. Zij lieten studenten van Dartmouth en Princeton dezelfde film van een ruwe footballwedstrijd tussen beide universiteiten zien, met de opdracht de overtredingen te tellen. De Princeton-studenten telden ruim twee keer zoveel overtredingen van Dartmouth als de Dartmouth-studenten zelf. Niemand loog; ze keken alleen vanuit een andere groep.

Hun conclusie is nog altijd de kortste samenvatting van het hele onderwerp: er bestaat niet zoiets als “de wedstrijd” die daarbuiten ligt en die mensen slechts waarnemen.

Hoe het werkt & praktische toepassing

Voor wie een groep begeleidt, heeft dat twee gevolgen. Het eerste: als twee teamleden verschillend vertellen wat er in een vergadering gebeurde, is dat zelden onwil. Ze hebben werkelijk iets anders gezien, en dat verschil is informatie – het laat zien waar ieders aandacht zit.

Het tweede gaat over jezelf. Een begeleider is geen neutrale camera. Daarom bestaan er methodische stappen om waarneming en oordeel uit elkaar te houden, zoals ORCE: eerst observeren, dan registreren, pas daarna classificeren en beoordelen.

• Beschrijf gedrag in termen die een camera zou kunnen vastleggen. “Onderbrak twee keer” is waarneming, “luistert slecht” is een oordeel.
• Vraag bij verschil van herinnering niet wie gelijk heeft, maar wat ieder opviel.
• Reken erop dat je van de eigen groep de overtredingen minder ziet. Dat is precies wat Hastorf en Cantril maten, en het geldt ook voor jouw team.

Hoe sterk is het bewijs?

Goed. Dat groepslidmaatschap de waarneming kleurt, is sinds 1954 in veel vormen teruggevonden en ligt onder verwante verschijnselen als de fundamentele attributiefout en ingroup bias.